Ja. Artikel 13, tweede lid, van de Europese toegankelijkheidsrichtlijn, in Nederland ingevoerd via de Implementatiewet (de Nederlandse wet die de Europese toegankelijkheidsregels invoert), vraagt dat u de informatie over de toegankelijkheid van uw dienst niet alleen schriftelijk publiceert in uw toegankelijkheidsverklaring, een openbaar document waarin u vastlegt hoe toegankelijk uw dienst is, maar ook mondeling beschikbaar stelt. Dat klinkt als een heldere eis. In de praktijk is het de minst uitgelegde verplichting in de hele wet: geen officiële bron beschrijft wat een geldig mondeling formaat precies moet inhouden.
Moet u de geschreven verklaring zelf nog opstellen? Volg eerst ons stappenplan voor het zelf opstellen van een toegankelijkheidsverklaring. Dit artikel gaat alleen over de mondelinge kant van die verplichting.
Wat de wet letterlijk zegt
De verplichting komt rechtstreeks uit de Europese Richtlijn (EU) 2019/882 (opent in nieuw tabblad), waarop de Implementatiewet is gebaseerd. Artikel 13, lid 2, luidt in de officiële Nederlandse tekst:
"Dienstverleners stellen overeenkomstig bijlage V de vereiste informatie op en leggen uit op welke manier de diensten aan de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften voldoen. De informatie wordt het publiek schriftelijk en mondeling ter beschikking gesteld, mede op een manier die toegankelijk is voor personen met een handicap. Dienstverleners bewaren die informatie zolang de dienst in werking is."
"Schriftelijk en mondeling" staat er zwart op wit. Wat het artikel niet zegt, is hoe die mondelinge vorm eruit moet zien. Voor de inhoud van de verklaring verwijst het artikel naar Bijlage V, het onderdeel van de richtlijn dat vastlegt welke informatie uw verklaring moet bevatten. Die bijlage opent zo:
"De dienstverlener neemt in de algemene voorwaarden of een gelijkwaardig document de informatie op waaruit blijkt dat de dienst aan de in artikel 4 vermelde toegankelijkheidsvoorschriften voldoet."
Bijlage V somt vervolgens op wat de verklaring inhoudelijk moet bevatten: een beschrijving van uw dienst, een toelichting op de werking ervan, en een beschrijving van hoe u aan de toegankelijkheidsvoorschriften voldoet. Geen van die punten gaat over het mondelinge formaat. Het woord "mondeling" komt in Bijlage V helemaal niet voor. De enige plek waar de eis staat, is artikel 13, lid 2, zelf, zonder nadere invulling.
Waarom niemand precies weet wat "mondeling" betekent
Dit is geen leemte die wij hebben gevonden door onnauwkeurig te lezen. Wij hebben de richtlijn, de Implementatiewet en de beschikbare Nederlandse en Europese toelichtingen nagelopen, en geen ervan definieert wat een geldig mondeling formaat is. Geen rechtszaak in Nederland heeft de vraag tot nu toe beantwoord. Het AccessibleEU (opent in nieuw tabblad) kenniscentrum van de Europese Commissie voor toegankelijkheidswetgeving is de meest waarschijnlijke plek waar die uitleg ooit vandaan komt, maar heeft hierover nog niets gepubliceerd.
Dat betekent niet dat u niets hoeft te doen. Het betekent dat er ruimte is voor verschillende verdedigbare invullingen, in plaats van één voorgeschreven vorm. Hieronder zet dit artikel de drie opties op een rij die wij in de praktijk zien, met de afwegingen per optie.
Optie 1: een geproduceerde audioversie
U laat de tekst van uw toegankelijkheidsverklaring voorlezen en publiceert het geluidsbestand naast de geschreven verklaring, met een gewone audiospeler. Dit is de robuustste invulling: de mondelinge versie is te allen tijde beschikbaar, hangt niet af van personeel of openingstijden, en is zelf ook toegankelijk (met bediening via het toetsenbord en een tekstalternatief voor wie geen audio kan afspelen).
Wij passen dit zelf toe. Onze eigen toegankelijkheidsverklaring bevat een audiospeler met de gesproken versie van de tekst: geen sjabloon, maar hoe wij dit voor onszelf hebben ingericht. Gebruik haar als voorbeeld om te zien hoe deze invulling er in de praktijk uitziet.
De keerzijde: iemand moet het geluidsbestand maken en actueel houden. Voor een tekst die zelden wijzigt is dat een beperkte inspanning; voor een verklaring die vaak wordt bijgewerkt vraagt het een terugkerend stapje in uw proces (zie hieronder).
Optie 2: een voorleesregeling via de klantenservice
U laat de verklaring niet vooraf opnemen, maar richt een proces in waarbij een bezoeker de tekst telefonisch kan laten voorlezen door uw klantenservice. In een eigen analyse van de gepubliceerde toegankelijkheidsverklaringen van 16 grote Nederlandse bedrijven (juli 2026) vonden wij geen enkele gepubliceerde audioversie, maar wel één voorbeeld van deze aanpak: Albert Heijn vermeldt dat de verklaring "kan mondeling worden voorgelezen via het telefoonnummer van onze klantenservice". Meer over wat wij in die 16 verklaringen aantroffen, leest u in onze analyse van toegankelijkheidsverklaringen in Nederland.
Dit is een waarneming uit de markt op dat moment, geen juridisch oordeel dat deze aanpak aan de wettelijke eis voldoet: er bestaat geen officiële uitspraak die dat bevestigt. Het voordeel is dat er niets vooraf hoeft te worden opgenomen. Het nadeel is dat de beschikbaarheid afhangt van openingstijden en personeelsbezetting, en dat een bezoeker actief moet bellen in plaats van de verklaring direct te kunnen beluisteren.
Optie 3: alleen leunen op de toegankelijkheid van de tekst zelf
De derde invulling is geen aparte mondelinge versie maken, maar erop vertrouwen dat de geschreven verklaring zelf toegankelijk genoeg is: goed gestructureerd, leesbaar voor een schermlezer, zonder technische drempels. Zo'n schermlezer zet de tekst om in gesproken taal, en die redenering is te volgen.
Toch is dit de invulling met het meeste risico op een verkeerde lezing. Artikel 13, lid 2, noemt "schriftelijk en mondeling" als twee aparte woorden naast elkaar, niet als synoniemen. Een tekst die via een schermlezer voorleesbaar is, is nog steeds in de eerste plaats een schriftelijk document, dat toevallig ook via hulptechnologie te beluisteren is. Of dat voldoende is om aan een zelfstandige mondelinge verplichting te voldoen, is niet vastgelegd. Dat maakt deze invulling niet per definitie onjuist, maar wel de invulling die het minst duidelijk een eigen mondeling formaat oplevert.
Hoe u de gesproken versie actueel houdt
Als u voor een geproduceerde audioversie kiest, hoort daar een klein onderhoudsritueel bij. Dit is geen wettelijke verplichting; het is goede praktijk, dezelfde logica als bij de geschreven verklaring zelf.
- Koppel de opname aan de tekst. Zodra u de geschreven verklaring inhoudelijk bijwerkt, bijvoorbeeld na een nieuwe toetsing of een gewijzigde conformiteitsstatus, werkt u de gesproken versie op hetzelfde moment bij.
- Kleine tekstuele wijzigingen hoeven niet direct. Een spellingscorrectie of een verduidelijking die de inhoud niet verandert, hoeft niet meteen tot een nieuwe opname te leiden. Verzamel kleine wijzigingen en neem ze in één keer opnieuw op.
- Zet de datum van de opname erbij. Net als bij de geschreven verklaring laat een zichtbare datum zien dat de gesproken versie niet is vergeten.
Veelgestelde vragen
Moet uw toegankelijkheidsverklaring ook in gesproken vorm beschikbaar zijn?
Ja, de wet vraagt dat u de informatie over de toegankelijkheid van uw dienst zowel schriftelijk als mondeling beschikbaar stelt. Er bestaan geen officiële richtsnoeren die vastleggen wat een geldig mondeling formaat precies inhoudt. Daarom zijn er meerdere verdedigbare invullingen: een geproduceerde audioversie, een voorleesregeling via de klantenservice, of het toegankelijk houden van de geschreven verklaring zelf.
Is een voorgelezen versie via de telefoon voldoende?
Er is geen officiële uitspraak die dit bevestigt of uitsluit. In de markt vonden wij één voorbeeld: Albert Heijn stelt dat de verklaring telefonisch kan worden voorgelezen door de klantenservice. Dat is een waarneming uit juli 2026, geen juridisch oordeel over de wettelijke geldigheid ervan. Een voorleesregeling is afhankelijk van personeel en openingstijden, terwijl een geproduceerde audioversie altijd beschikbaar is.
Moet de audioversie bij elke wijziging opnieuw worden opgenomen?
De wet schrijft hiervoor geen vaste termijn voor. Goede praktijk is de gesproken versie opnieuw op te nemen zodra de inhoud van de geschreven verklaring wijzigt, op hetzelfde moment dat u de geschreven verklaring bijwerkt. Wij passen dit zelf toe op onze eigen verklaring.
Geldt dit ook voor kleine bedrijven?
Nee, niet voor de kleinste bedrijven. Micro-ondernemingen die diensten leveren zijn uitgezonderd van de EAA: minder dan 10 medewerkers én een jaaromzet of balanstotaal van hoogstens 2 miljoen euro. Beide voorwaarden gelden tegelijk. Valt u niet onder deze uitzondering, dan geldt de verplichting tot een schriftelijke én mondelinge verklaring gewoon voor u.
Bronnen: Richtlijn (EU) 2019/882, artikel 13(2) en Bijlage V (opent in nieuw tabblad) · AccessibleEU, kenniscentrum toegankelijkheidswetgeving (opent in nieuw tabblad) · eigen analyse van 16 Nederlandse toegankelijkheidsverklaringen, juli 2026